Bazylika kolegiacka św. Piotra i Pawła w Kruszwicy

fot. Cancre / wikipedia.org (CC BY-SA 4.0)

Bazylika kolegiacka św. Piotra i Pawła w Kruszwicy to trójnawowa kamienna bazylika romańska wzniesiona w pierwszej połowie XII wieku nad brzegiem jeziora Gopło. Monumentalna świątynia, wybudowana z ciosów granitu i piaskowca, zachowała niemal nienaruszony pierwotny układ przestrzenny z pięcioma absydami.

Lokalizacja: Kruszwica, ul. Kolegiacka 26

współrzędne: 52°40′47″N 18°19′37″E

Ostatnia aktualizacja: 07/09/2026

🏆

Odwiedzone miejsca

▼

Odwiedzone

miejsc

Pozostało

do odwiedzenia

Postęp

całej bazy

Wizyty

z datą

🎯 Wyzwanie regionalne

Sprawdź postęp dla konkretnego kraju, województwa lub miasta.

0 / 0 odwiedzonych 0%

📍 Ten wpis

Nie oznaczono jeszcze tego miejsca.

🕒 Ostatnie wizyty

💾 Kopia zapasowa postępu

Postęp jest zapisywany lokalnie w tej przeglądarce. Wykonuj regularnie eksport kodu bezpieczeństwa.

💾

Sprawdzanie kopii...

Sprawdzam kopię.

13 ciekawostek o: Kolegiata w Kruszwicy - romańska bazylika nad Gopłem

Pierwotna funkcja katedry biskupiej
Świątynia powstała około 1120-1140 roku jako katedra wczesnego biskupstwa kujawskiego, które w 1148 roku przeniesiono do Włocławka.
Unikalny układ aż pięciu absyd
Wschodnią partię kościoła zamyka pięć absyd - główna w prezbiterium oraz po dwie mniejsze przylegające symetrycznie do ramion transeptu.
Mury z ciosów polnego granitu
Aż 60 procent budulca ścian stanowią twarde głazy narzutowe (granity i granodioryt), uzupełnione łatwiejszym w obróbce piaskowcem.
Trzy romańskie portale południowe
W południowej elewacji zachował się zespół trzech portali romańskich z kostkowymi głowicami, przez które dawniej wchodzili kanonicy i wierni.
Kielichowa chrzcielnica z XI wieku
We wnętrzu stoi kamienna chrzcielnica kielichowa datowana na przełom XI i XII wieku, zdobiona surowym motywem plecionkowym i arkadkami.
Zastąpienie dwóch wież jedną gotycką
Pierwotnie zachodnią fasadę wieńczyły dwie wieże romańskie, które w XVI wieku rozebrano i zastąpiono jedną centralną wieżą z cegły.
Reromanizacja i usunięcie baroku
W latach 1954-1956 pod kierunkiem architekta Aleksandra Holasa usunięto z wnętrza tynki i ołtarze barokowe, przywracając surowy kamienny wątek.
Krzyże konsekracyjne wyryte w kamieniu
Na granitowych filarach i ścianach nawy głównej widoczne są średniowieczne zacheuszki, czyli wykute bezpośrednio w kamieniu znaki namaszczenia świątyni.
Późnogotycka Grupa Ukrzyżowania
Na belce tęczowej wisi rzeźbiona Grupa Ukrzyżowania z około 1500 roku, stanowiąca jeden z nielicznych drewnianych elementów wystroju po reromanizacji.
Ślady pożaru z czasów najazdu krzyżaków
W 1332 roku wojska zakonu krzyżackiego spaliły Kruszwicę, a wysoka temperatura pozostawiła trwałe przebarwienia na piaskowcowych ciosach prezbiterium.
Rzadki model benedyktyńskiej bazyliki
Układ przestrzenny świątyni wykazuje cechy architektury kluniackiej, co wskazuje na udział budowniczych z południowych Niemiec lub Flandrii.
Wymiary kamiennej nawy głównej
Nawa główna bazyliki ma zaledwie 6,2 metra szerokości, co przy masywnych kamiennych filarach potęguje wrażenie surowości i strzelistości wnętrza.
Tytuł bazyliki mniejszej od papieża
W 1970 roku papież Paweł VI nadał kolegiacie godność bazyliki mniejszej ze względu na jej wyjątkową rangę w historii polskiego chrześcijaństwa.

Dodaj ciekawostkę

Bazylika kolegiacka św. Piotra i Pawła w Kruszwicy pytania

Ile kosztuje bilet wstępu do kolegiaty w Kruszwicy?

Wejście do romańskiej bazyliki jest bezpłatne. Przy wejściu znajduje się skarbona na dobrowolne ofiary przeznaczone na konserwację i utrzymanie zabytku.

W jakich godzinach można zwiedzać bazylikę w Kruszwicy?

W sezonie letnim (maj-wrzesień) kościół jest udostępniony codziennie w godzinach 9:00-17:00 (poza godzinami nabożeństw). W pozostałych miesiącach świątynia bywa zamknięta i wymaga wcześniejszego kontaktu z parafią.

Gdzie zaparkować samochód przy kolegiacie w Kruszwicy?

Bezpośrednio przy świątyni przy ul. Kolegiackiej znajduje się bezpłatny parking dla samochodów osobowych i autokarów.

Jak daleko jest z kolegiaty do Mysiej Wieży?

Odległość między zabytkami wynosi ok. 1 km. Spacer wzdłuż wschodniego brzegu jeziora Gopło i przez most zajmuje około 12-15 minut.

Ile czasu zaplanować na zwiedzanie kolegiaty w Kruszwicy?

Na obejrzenie romańskich ciosów piaskowcowych, apsyd oraz surowego wnętrza wystarczy ok. 30 minut. Połączenie wizyty z wejściem na Mysią Wieżę i rejsem po Gople zajmuje łącznie ok. 2-3 godziny.

Dlaczego wnętrze bazyliki w Kruszwicy jest tak surowe?

Świątynia została wzniesiona w XII wieku z ciosów granitu i piaskowca. W połowie XX wieku przeprowadzono gruntowne prace regotyzujące i reromanizujące, usuwając późniejsze tynki barokowe, by przywrócić pierwotną, romańską surowość.

Czy wewnątrz kościoła można robić zdjęcia?

Fotografowanie i filmowanie na użytek prywatny jest dozwolone i bezpłatne pod warunkiem wyłączenia lampy błyskowej. Obowiązuje zakaz robienia zdjęć podczas trwających mszy świętych i nabożeństw.

Czy bazylika w Kruszwicy jest dostępna dla wózków?

Wejście do świątyni oraz główna nawa są płaskie i dostępne dla wózków dziecięcych. W przejściach bocznych i przy wejściach do apsyd występują pojedyncze kamienne stopnie.

Czy do wnętrza kolegiaty można wejść z psem?

Wewnątrz kościoła obowiązuje zakaz wprowadzania zwierząt (z wyjątkiem certyfikowanych psów asystujących). Z psem na smyczy można swobodnie spacerować po zielonym terenie wokół świątyni.

Jaki strój obowiązuje podczas wizyty w świątyni?

Jako czynny kościół rzymskokatolicki obiekt wymaga godnego ubioru (zasłonięte ramiona i kolana). Wewnątrz grubych kamiennych murów panuje stały chłód, dlatego warto zabrać ze sobą wierzchnie okrycie.

Jak dojechać do Kruszwicy transportem publicznym?

Do Kruszwicy najłatwiej dotrzeć autobusem podmiejskim z Inowrocławia (kursują regularnie z dworca PKP/PKS, czas przejazdu ok. 25 minut). Z przystanku w centrum do kolegiaty dojdziesz pieszo w ok. 10 minut.

Jakie unikatowe detale romańskie warto odnaleźć w kolegiacie?

Warto zwrócić uwagę na romańskie reliefy na portalach, kamienne płyty nagrobne, rzeźbioną chrzcielnicę z piaskowca oraz oryginalne znaki kamieniarskie (gmerki) wyryte przez średniowiecznych budowniczych.